Tüp bebek tedavisine başlamadan önce çifte bir dizi tetkik yapılır. Amaç, kısırlığın olası nedenini anlamak, tedavi planını kişiye uydurmak ve tedavi sırasında karşılaşılabilecek riskleri önceden görmektir. Hangi testin istendiği çiftin öyküsüne göre değişir; herkese aynı liste uygulanmaz.
Bu yazıda kadında ve erkekte sık istenen tetkikleri, her birinin neden yapıldığını anlatıyoruz. Tedavinin sonraki basamakları için tüp bebek aşamaları sayfasına bakabilirsiniz.
Tetkiklerden önce ayrıntılı bir öykü alınır. Ne kadar süredir gebelik denendiği, adet düzeni, önceki gebelikler ve düşükler, geçirilmiş ameliyatlar, kullanılan ilaçlar, sigara ve alkol kullanımı sorulur. Erkek için de çocukluk dönemi hastalıkları, ameliyatlar, enfeksiyonlar ve ilaçlar öğrenilir.34
Bu görüşme, hangi testlerin gerekli olduğuna karar vermenin temelidir. Daha önce yapılmış tahlil ve raporları yanınızda getirmeniz, gereksiz tekrarı azaltır.
Tüp bebek öncesi değerlendirme hem kadın hem erkek için yapılır. Kısırlığın nedeni bazen kadında, bazen erkekte, bazen de her ikisinde bulunur; nedeni açıklanamayan çiftler de vardır. Bu yüzden iki tarafın da incelenmesi tedavinin doğru planlanması için gereklidir.2
Daha önce başka bir merkezde tedavi gören çiftlerde eski kayıtlar incelenir; yalnızca eksik ya da güncel olmayan testler tekrarlanır.
Adetin ilk günlerinde FSH, LH ve östradiol gibi hormonlara bakılır. Yumurtalık rezervini değerlendirmek için AMH ölçülür; ultrasonda antral folikül sayısı da sayılır. Bu testler, yumurtalıkların uyarı ilaçlarına nasıl yanıt vereceğini öngörmeye yardımcı olur.3
Gerekli görülürse tiroid hormonu (TSH), prolaktin ve şeker düzeyi gibi tahliller de eklenir. Bu hormonlardaki düzensizlikler hem yumurtlamayı hem gebeliğin seyrini etkileyebildiği için tedaviden önce düzeltilmeleri istenebilir.
Vajinal ultrasonla rahim ve yumurtalıklar incelenir. Miyom, polip, rahim yapısındaki farklılıklar, yumurtalık kistleri ve endometriozis bulguları bu aşamada görülebilir. Tüp bebekte embriyo rahme bırakılacağı için rahim boşluğunun uygun olması önemlidir.3
Ultrasonda şüpheli bir bulgu varsa rahim içini daha ayrıntılı görmek için histeroskopi ya da özel ultrason yöntemleri gündeme gelebilir. Rahim içi bir sorun saptanırsa embriyo transferinden önce giderilmesi önerilebilir.
Aşılama ya da doğal gebelik denemesinde tüplerin açık olması gerekir. Tüp bebekte ise tüpler döllenmenin gerçekleştiği yer olmadığı için durumları doğrudan gerekli olmayabilir. Yine de tüpler tıkalı ve içi sıvı dolu (hidrosalpinks) ise embriyonun rahme tutunmasını olumsuz etkileyebildiği için bu durum önceden araştırılır ve gerekirse tedavi edilir.3
Tüplerin değerlendirilmesinde rahim filmi (histerosalpingografi) gibi yöntemler kullanılabilir; her çiftte gerekli olmayabilir.
Erkek için en temel tetkik semen (sperm) analizidir. Sperm sayısı, hareketi ve şekli incelenir. Sonuç sınırda ya da düşükse analiz bir süre sonra tekrarlanır, çünkü sperm değerleri günden güne değişebilir.4
Gerekli durumlarda erkekte hormon tahlilleri, ürolog muayenesi ve genetik testler istenebilir. Sperm sayısının çok düşük olduğu durumlarda izlenecek yolu sperm sayısı düşükse tüp bebek yazısında anlattık.
Tüp bebek merkezleri, hem çiftin hem de laboratuvarda çalışılan hücrelerin ve embriyoların güvenliği için bulaşıcı hastalık taraması ister. Hepatit B, hepatit C ve HIV gibi enfeksiyonlar için kan testleri bu kapsamdadır. Hangi testlerin zorunlu olduğu yönetmelik ve merkezin kurallarına göre belirlenir.1
Bunlara ek olarak kan grubu, kan sayımı, kızamıkçık bağışıklığı ve gerekli görülen diğer tahliller de istenebilir. Kızamıkçık bağışıklığı olmayan kadınların gebelikten önce aşılanması gibi önlemler bu aşamada planlanır.
Her çiftte genetik test gerekmez. Ailede kalıtsal bir hastalık varsa, tekrarlayan düşük öyküsü bulunuyorsa ya da sperm sayısı çok düşükse kromozom analizi gibi genetik incelemeler istenebilir. Sonuçlar, tedavi planını ve embriyolara yapılabilecek ek incelemeleri etkileyebilir.
Benzer biçimde, tekrarlayan gebelik kayıpları ya da önceki tedavilerde embriyo tutunması olmamış çiftlerde rahim iç tabakası, pıhtılaşma sistemi ve bağışıklıkla ilgili ek testler gündeme gelebilir. Bu testlerin hepsinin yararı kanıtlanmış değildir; hangilerinin yapılacağı öykünüze göre seçilir ve gereksiz test yaptırmak ek maliyet ve kaygıdan başka bir şey getirmeyebilir.2
Bir testin sonucu sınırda ya da beklenmedik çıkarsa panik yapmak gerekmez. Birçok değer tekrar edildiğinde değişebilir ve sonuçlar tek başına değil, bütün tablo içinde yorumlanır.
Çoğu tahlil ve ultrason adet döngüsünün belirli günlerine bağlı olduğu için tetkik süreci bir ila iki adet döngüsü sürebilir. Sonuçların hazır olmasından sonra çiftle birlikte değerlendirme yapılır ve tedavi planı çıkarılır.
Bu sürede sigarayı bırakmak, sağlıklı kiloya yaklaşmak ve doktorun önerdiği vitaminleri (örneğin folik asit) kullanmak tedaviye hazırlığın parçalarıdır.
Bazı kan tahlilleri (örneğin şeker) için açlık gerekebilir. Merkeziniz hangi testin nasıl verileceğini önceden bildirir.
Evet. Kısırlıkta nedenin yaklaşık yarısında erkek faktörü rol oynayabildiği için erkek de değerlendirilir.
Geçerlilik süresi testin türüne ve merkezin kuralına göre değişir. Eski sonuçlar için merkezinize sorun.
Evet. Tüp bebekte döllenme laboratuvarda olur. Yine de içi sıvı dolu tüpler için ek önlem gerekebilir.
Sorunun türüne göre önce tedavi edilir, sonra tüp bebeğe başlanır; bazen tedavi planı değişir.
Tüp bebek öncesi tetkikler gereksiz bir formalite değildir. Doğru tedavi planı için gerekli bilgiyi sağlar ve olası sorunları tedavi başlamadan görmenizi sağlar. Hangi testlerin sizin için gerekli olduğunu tedavi ekibiniz belirler; önceki sonuçlarınızı yanınızda getirmeniz süreci kısaltır.
Bu yazı genel bilgi içindir; kişisel tıbbi değerlendirme ve tavsiye yerine geçmez. Kendi durumunuz için tedavi ekibinize danışın.
Sorunuzda kişisel bilgi (ad, telefon, adres, T.C. kimlik no) paylaşmayın. 0 / 1000
Kime yanıt veriyoruz?
Bu form acil durumlar için değildir. Yanıt, genel bilgilendirme amaçlıdır.
Sorunuz hazır. Yanıtı size iletebilmemiz için e-posta adresinizi yazın. E-posta adresiniz gizli kalır, sitede yayınlanmaz.
adresine 6 haneli bir güvenlik kodu gönderdik. E-postanızı kontrol edip kodu aşağıya yazın. Sorunuz bu cihazda saklanıyor, kaybolmaz.
·
Sorunuz ulaştı.
Takip numaranız:
Onay e-postası gönderdik. Yanıt aynı adrese gelecek.
