Polikistik over sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınlarda sık görülen hormonal bir durumdur ve yumurtlama bozukluğuna bağlı infertilitenin önde gelen nedenlerindendir. PKOS olan her kadının tüp bebeğe ihtiyacı yoktur; birçok kadında daha basit tedavilerle gebelik sağlanabilir. Tüp bebek gerektiğinde ise tedavi, PKOS’a özgü riskler gözetilerek planlanır.
Bu yazıda PKOS tanısını, tüp bebekten önce denenen tedavileri ve PKOS’ta tüp bebeğin nasıl yapıldığını özetliyoruz. Tüp bebeğin gerekli olduğu diğer durumlar için tüp bebek tedavisinin gerekli olduğu durumlar sayfasına bakabilirsiniz.
Uluslararası PKOS kılavuzuna göre yetişkinlerde tanı için şu üç bulgudan ikisi yeterlidir: düzensiz adet ya da yumurtlamanın olmaması, erkeklik hormonu fazlalığı (kan testinde ya da tüylenme, sivilce gibi belirtilerle) ve ultrasonda polikistik görünüm ya da yüksek AMH.1 Tanı konmadan önce benzer tablo yapan tiroit ve prolaktin bozuklukları gibi durumlar dışlanır.
PKOS yalnız yumurtlamayı etkilemez; insülin direnci, kilo alımı ve ileride tip 2 diyabet riskiyle de ilişkilidir. Bu nedenle değerlendirme, gebelik planının yanında genel sağlığı da kapsar.1
PKOS’ta infertilitenin ana nedeni çoğunlukla yumurtlamanın düzensiz olmasıdır. Kılavuz, fazla kilosu olan kadınlarda önce yaşam tarzı düzenlemesini ve kilo vermeyi önerir. Yumurtlamayı sağlamak için ilk sırada letrozol gibi ağızdan alınan ilaçlar kullanılır.1
Bu ilaçlarla yumurtlama olmaz ya da gebelik sağlanamazsa, düşük doz iğne tedavisi (gonadotropin) ya da seçilmiş hastalarda yumurtalık yüzeyine laparoskopik işlem düşünülebilir.1 Tüp bebek genellikle bu tedaviler sonuç vermediğinde ya da tüp tıkanıklığı, erkek faktörü gibi ek bir neden olduğunda gündeme gelir.4
PKOS olan kadınların yumurtalıkları ilaca genellikle güçlü yanıt verir ve çok sayıda folikül gelişebilir. Bu nedenle ilaç dozu daha temkinli seçilir ve ultrason ile hormon takibi sık yapılır.2
Kılavuzlar PKOS’ta antagonist protokolü önerir; çünkü bu protokolde çatlatma iğnesi olarak aşırı uyarılma riskini azaltan bir ilaç seçeneği kullanılabilir.12 Gerekli görülürse embriyoların tamamı dondurulur ve transfer sonraki bir döngüde yapılır. Yumurtalıkların uyarılması hakkında ayrıntı için yumurtalıkların uyarılması ve çatlatma iğnesi sayfasına bakabilirsiniz.
Yumurtalıkların aşırı uyarılması sendromu (OHSS), çok sayıda folikül geliştiğinde damarlardan karına sıvı geçmesiyle oluşur. PKOS ve yüksek AMH, OHSS için bilinen risk etkenleridir.3 Hafif OHSS sık görülür ve kendiliğinden geçer; ağır OHSS ise nadirdir ama hastanede izlem gerektirebilir.
Riski azaltmak için düşük doz, antagonist protokol, uygun çatlatma iğnesi ve gerekirse taze transferden vazgeçilmesi gibi önlemler alınır.3 Yumurta toplamadan sonra karında belirgin şişlik, nefes darlığı ya da idrar miktarında azalma olursa tedavi ekibine haber verilmelidir.
Metformin, insülin direncini azaltan bir ilaçtır. Kılavuz, PKOS’ta tüp bebek sırasında bazı protokollerde metforminin aşırı uyarılma riskini azaltmak için kullanılabileceğini belirtir; ancak her hastada rutin değildir.1 Fazla kilolu kadınlarda tedaviden önce az miktarda bile kilo vermek yumurtlamayı ve genel sağlığı olumlu etkileyebilir.
PKOS’ta çok sayıda yumurta toplanabilir, ancak bunların hepsi olgun olmayabilir. Yine de PKOS olan kadınlarda tüp bebek ile gebelik elde etme olasılığı genellikle iyidir. Gebelik oluştuğunda gebelik şekeri, yüksek tansiyon ve erken doğum gibi durumlar açısından daha dikkatli izlem önerilir.1 Bu nedenle gebelik öncesinde şeker ve tansiyon kontrolü yapılması yararlıdır.
PKOS olan kadınlarda adetler seyrek ya da düzensiz olabilir. Bu durumda tedaviye başlamak için bazen ilaçla adet kanaması sağlanır, ardından ilaç tedavisi kanamanın ilk günlerinde başlatılır. Bazı merkezler, tedavi takvimini planlamak için doğum kontrol hapı ya da benzeri ilaçlarla ön hazırlık da yapabilir.
Başlangıçta yapılan ultrason ve hormon testleri, yumurtalıklarda kist olup olmadığını ve rahim iç zarının durumunu gösterir. Bu bilgiler, ilaç dozunun ve tedavi takviminin kişiye göre ayarlanmasına yardımcı olur.2
Gebelik planlayan her kadında olduğu gibi PKOS olan kadınlarda da folik asit kullanımı önerilir. Tedaviden önce kan şekeri, tansiyon ve kilo değerlendirilir; gerekiyorsa şeker yükleme testi gibi ek testler yapılır.1 Sigara içiliyorsa bırakılması, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenme hem tedavi sürecini hem de gebeliğin sağlıklı ilerlemesini destekler.
PKOS uzun süreli bir durumdur; tedavi süreci aynı zamanda gebelik sonrasında da sürdürülecek sağlıklı alışkanlıklar için bir başlangıç olabilir. Duygusal destek de bu süreçte önemli bir yer tutar.
Hayır. Birçok kadında yaşam tarzı düzenlemesi ve yumurtlatma ilaçlarıyla gebelik sağlanabilir. Tüp bebek genellikle bu tedaviler sonuç vermediğinde düşünülür.
Ana risk aşırı uyarılmadır. Doz ayarı, protokol seçimi ve gerekirse embriyoların dondurulmasıyla bu risk büyük ölçüde azaltılabilir.
PKOS’ta yumurta sayısı genellikle fazladır; bunların bir kısmı olgun olmayabilir. Kaliteyi belirleyen en önemli etken yine kadının yaşıdır.
Fazla kilo varsa kilo vermek önerilir; yumurtlamayı ve gebelik sağlığını olumlu etkileyebilir. Ancak yaş ilerliyorsa tedaviyi uzun süre ertelemek de doğru olmayabilir; karar birlikte verilir.
Aşırı uyarılma riski yüksekse taze transfer, bu riski artırabilir. Embriyoları dondurup sonraki döngüde transfer etmek bu riski azaltır.
PKOS, tüp bebek tedavisinde dikkatle planlanması gereken ama genellikle iyi yanıt veren bir durumdur. Tedavi basamaklarının sırasını, olası riskleri ve gebelik sürecinde yapılacak kontrolleri tedavi ekibinizle konuşarak ilerlemeniz önerilir.
Bu yazı genel bilgi içindir; kişisel tıbbi değerlendirme ve tavsiye yerine geçmez. Kendi durumunuz için tedavi ekibinize danışın.
Sorunuzda kişisel bilgi (ad, telefon, adres, T.C. kimlik no) paylaşmayın. 0 / 1000
Kime yanıt veriyoruz?
Bu form acil durumlar için değildir. Yanıt, genel bilgilendirme amaçlıdır.
Sorunuz hazır. Yanıtı size iletebilmemiz için e-posta adresinizi yazın. E-posta adresiniz gizli kalır, sitede yayınlanmaz.
adresine 6 haneli bir güvenlik kodu gönderdik. E-postanızı kontrol edip kodu aşağıya yazın. Sorunuz bu cihazda saklanıyor, kaybolmaz.
·
Sorunuz ulaştı.
Takip numaranız:
Onay e-postası gönderdik. Yanıt aynı adrese gelecek.
