Çocuk sahibi olamayan çiftlerde neden yalnız kadında aranmamalıdır. Kısırlık yaşayan çiftlerin önemli bir kısmında erkek tarafı tek başına ya da kadınla birlikte rol oynar. Bu nedenle değerlendirme başından itibaren çift olarak yapılır.4
Bu yazıda erkek kısırlığının nedenlerini üç başlıkta topluyor, yaşam tarzının etkisini ve yapılan testleri özetliyoruz. Sperm sayısı düşük olduğunda tedavi seçenekleri için sperm sayısı düşükse tüp bebek yazısına bakabilirsiniz.
Erkek kısırlığının nedenleri genellikle üç grupta incelenir: testisleri yöneten hormonlarla ilgili sorunlar, doğrudan testisteki sperm üretimini etkileyen sorunlar ve üretilen spermin dışarı taşınmasını engelleyen sorunlar.2 Bazı erkeklerde ise ayrıntılı incelemeye rağmen belirgin bir neden bulunamaz; buna açıklanamayan erkek kısırlığı denir.
Bu ayrım tedaviyi doğrudan etkiler. Örneğin hormon eksikliğine bağlı sorunlar ilaçla, kanal tıkanıklıkları cerrahi yöntemlerle ele alınabilirken, testiste üretimin azaldığı durumlarda çoğu zaman yardımcı üreme yöntemlerine başvurulur. Bu nedenle değerlendirmenin amacı yalnız sperm sayısını değil, sorunun hangi basamakta olduğunu da ortaya koymaktır.
Sperm üretimi beyindeki hipofiz bezinden salgılanan hormonlarla yönetilir. Bu hormonların yetersiz salgılandığı durumlarda (hipogonadotropik hipogonadizm) testisler sağlıklı olsa bile sperm üretimi azalır. Bu grup, ilaç tedavisiyle sperm üretiminin yeniden başlayabildiği nadir durumlardan biridir.1
Dışarıdan alınan testosteron ve kas yapıcı (anabolik) steroidler, beynin testislere giden sinyalini baskılar ve sperm üretimini belirgin şekilde azaltabilir, hatta durdurabilir.1 Prolaktin yüksekliği ve tiroit sorunları da değerlendirilen diğer hormon nedenleridir.
Sperm üretimini doğrudan etkileyen başlıca durumlar şunlardır:
Testiste sperm üretimi normal olduğu hâlde sperm kanallardaki bir tıkanıklık nedeniyle meniye geçemeyebilir. Doğuştan sperm kanalının (vas deferens) olmaması, geçirilmiş enfeksiyonlar, kasık ameliyatları ve vazektomi bu grubun başlıca nedenleridir. Doğuştan kanal yokluğu, kistik fibrozis genindeki değişikliklerle ilişkili olabilir; bu durumda çifte genetik danışmanlık önerilir.1
Menin geriye, idrar kesesine kaçması (retrograd ejakülasyon) ve boşalma sorunları da bu grupta yer alır. Diyabet, bazı ilaçlar ve geçirilmiş ameliyatlar bu sorunlara yol açabilir.
Sigara, fazla alkol, fazla kilo, uzun süre yüksek ısıya maruz kalma ve bazı ilaçlar sperm kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bu etkenler çoğu zaman tek başına kısırlığa yol açmaz, ancak var olan bir sorunu ağırlaştırabilir.4 Sperm üretimi yaklaşık üç ay sürdüğü için yaşam tarzı değişikliklerinin etkisi ancak birkaç ay sonra sperm testine yansır.
Değerlendirmenin temeli sperm testidir (semen analizi). Test, Dünya Sağlık Örgütü’nün laboratuvar el kitabındaki yöntemlerle yapılır ve sayı, hareket ve şekil gibi değerler raporlanır.3 Sperm değerleri dönemden döneme değişebildiği için anormal bir sonuç çoğu zaman tekrar edilir.4
Sonuca göre muayene, hormon testleri (FSH, LH, testosteron, prolaktin) ve testis ultrasonu istenebilir. Sperm sayısı çok düşükse ya da menide hiç sperm yoksa kromozom analizi ve Y kromozomu testleri önerilir.1 Menide sperm bulunmayan erkeklerde testisten sperm elde etme seçenekleri için mikro-TESE ve sperm dondurma sayfasına bakabilirsiniz.
Tedavi, bulunan nedene göre planlanır. Hormon eksikliğinde ilaç tedavisi, belirgin varikoselde ameliyat, kanal tıkanıklığında cerrahi onarım ya da testisten sperm elde etme, boşalma sorunlarında ilaç ya da idrardan sperm elde edilmesi gibi seçenekler vardır.1 Testosteron içeren ilaçlar sperm üretimini baskıladığı için çocuk isteyen erkeklerde kısırlık tedavisi olarak kullanılmaz.1
Nedene yönelik tedavinin mümkün olmadığı ya da yeterli sonuç vermediği durumlarda aşılama veya mikroenjeksiyonlu tüp bebek gündeme gelir. Hangi yolun seçileceği; sperm değerleri, kadının yaşı ve yumurta rezervi birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bu nedenle erkekte bir sorun bulunduğunda kadının değerlendirmesi de ertelenmemelidir.4 Kanser tedavisi gibi sperm üretimini etkileyebilecek bir tedavi planlanıyorsa, öncesinde sperm dondurmanın konuşulması önemlidir.
Çoğu erkekte belirti yoktur ve sorun yalnız sperm testiyle anlaşılır. Testiste şişlik, ağrı, küçüklük ya da cinsel istekte azalma varsa değerlendirme yapılmalıdır.
Hayır. Ameliyat genellikle muayenede belirgin varikoseli olan ve sperm değerleri bozuk olan erkeklerde düşünülür. Sperm değerleri normalse tedavi çoğu zaman gerekmez.
Evet, sperm üretimini baskılayabilir. Bırakıldıktan sonra üretim çoğu erkekte zamanla düzelir, ancak bu süre aylar sürebilir ve her zaman tam düzelme olmayabilir.
Erkekte doğurganlık kadındaki kadar keskin azalmaz. Yine de ileri yaşla birlikte sperm kalitesinde azalma görülebilir.
Normal bir sonuç çoğu zaman yeterlidir. Anormal sonuçta testin birkaç hafta sonra tekrarlanması önerilir.
Erkek kısırlığının birçok nedeni vardır ve bunların bir kısmı tedavi edilebilir. Doğru tedavi, nedenin doğru belirlenmesiyle başlar. Gebelik gecikiyorsa kadının değerlendirmesiyle aynı zamanda erkeğin de sperm testi ve gerekirse ileri incelemelerle değerlendirilmesi, zaman kaybını önler.
Bu yazı genel bilgi içindir; kişisel tıbbi değerlendirme ve tavsiye yerine geçmez. Kendi durumunuz için tedavi ekibinize danışın.
Sorunuzda kişisel bilgi (ad, telefon, adres, T.C. kimlik no) paylaşmayın. 0 / 1000
Kime yanıt veriyoruz?
Bu form acil durumlar için değildir. Yanıt, genel bilgilendirme amaçlıdır.
Sorunuz hazır. Yanıtı size iletebilmemiz için e-posta adresinizi yazın. E-posta adresiniz gizli kalır, sitede yayınlanmaz.
adresine 6 haneli bir güvenlik kodu gönderdik. E-postanızı kontrol edip kodu aşağıya yazın. Sorunuz bu cihazda saklanıyor, kaybolmaz.
·
Sorunuz ulaştı.
Takip numaranız:
Onay e-postası gönderdik. Yanıt aynı adrese gelecek.
