Yumurta dondurma, kadının yumurtalarının ileride kullanılmak üzere çok düşük sıcaklıkta saklanmasıdır. En çok sorulan soru ise kaç yaşına kadar yapılabileceğidir. Kısa cevap şudur: kesin bir tıbbi yaş sınırı yoktur, ancak dondurulan yumurtaların ileride gebeliğe dönüşme olasılığı, dondurma sırasındaki yaşa güçlü biçimde bağlıdır. Türkiye’de ayrıca kimlerin yumurta dondurabileceği yönetmelikle belirlenmiştir.
Bu yazıda yaşın yumurta dondurmaya etkisini, yasal koşulları ve işlemin nasıl yapıldığını özetliyoruz. Yaşın tüp bebek tedavisine genel etkisi için tüp bebek kaç yaşına kadar yapılır yazısına bakabilirsiniz.
Türkiye’de yumurta dondurma, yönetmelikte tanımlanan durumlarla sınırlıdır. Bekâr kadınlarda; kanser gibi yumurtalıklara zarar verebilecek bir tedavi öncesinde, yumurtalık rezervinin azaldığı belirlendiğinde ya da ailede erken menopoz öyküsü bulunduğunda yumurta dondurma yapılabilir.1 Evli çiftlerde ise tüp bebek tedavisi sırasında yumurta ya da embriyo dondurulabilir.
Dondurulan yumurtalar yalnız kadının kendisi tarafından, evlilik içinde ve eşinin spermiyle kullanılabilir; yumurta bağışı yasaktır.1 Saklama süresi ve yenileme koşulları da yönetmelikte belirlenmiştir; ayrıntıları dondurma yapılacak merkezden yazılı olarak almak gerekir.
Dondurma işlemi yumurtayı o anki hâliyle saklar; yani yumurtanın kalitesi dondurulduğu yaştaki kaliteyle aynı kalır. Kadının yaşı ilerledikçe hem yumurta sayısı azalır hem de kromozom yapısı bozuk yumurtaların oranı artar. Bu nedenle genç yaşta dondurulan yumurtalardan gebelik elde etme olasılığı daha yüksektir.23
Kılavuzlar, yaşa bağlı doğurganlık kaybına karşı yumurta dondurmanın en çok 35 yaş öncesinde yarar sağladığını, ileri yaşta ise her yumurtanın gebeliğe dönüşme olasılığının belirgin şekilde azaldığını vurgular.2
35 yaş öncesi: Bir dondurma döngüsünde daha fazla ve daha kaliteli yumurta elde edilmesi beklenir.2
35-38 yaş: Yumurta dondurma hâlâ anlamlı bir seçenektir, ancak benzer bir gebelik olasılığı için daha fazla yumurta gerekebilir; bu da birden fazla döngü anlamına gelebilir.
40 yaş ve sonrası: Toplanan yumurta sayısı azalır ve dondurulan yumurtaların gebeliğe dönüşme olasılığı düşüktür. Bu yaşlarda dondurma kararı, beklentiler açıkça konuşularak verilmelidir.4
İşlem, tüp bebek tedavisinin ilk aşamalarıyla aynıdır. Yumurtalıklar yaklaşık 10-12 gün süren iğne tedavisiyle uyarılır, ultrason ve kan testleriyle izlenir. Foliküller yeterli büyüklüğe ulaşınca çatlatma iğnesi yapılır ve yaklaşık 36 saat sonra yumurtalar sedasyon altında toplanır.4
Toplanan olgun yumurtalar vitrifikasyon denen hızlı dondurma yöntemiyle dondurulur ve sıvı azot içinde saklanır. Vitrifikasyon, eski yavaş dondurma yöntemine göre çözme sonrası yumurtaların canlı kalmasını belirgin şekilde iyileştirmiştir.3 Yumurta toplama hakkında ayrıntı için yumurta toplama işlemi (OPU) sayfasına bakabilirsiniz.
Kemoterapi ve radyoterapi yumurtalıklara kalıcı zarar verebilir. Bu nedenle kanser tanısı alan ve ileride çocuk isteyen kadınlara, tedavi başlamadan önce doğurganlığı koruma seçeneklerinin anlatılması önerilir.2 Zaman kısıtlı olduğunda yumurtalık uyarımı adetin herhangi bir gününde başlatılabilir; böylece kanser tedavisi gereksiz yere geciktirilmez.2 Bu karar onkoloji ekibiyle birlikte verilir.
Gebelik istendiğinde, yönetmelikteki koşullara uygun olarak yumurtalar çözülür ve eşin spermiyle mikroenjeksiyon (ICSI) yöntemiyle döllenir. Gelişen embriyo rahme transfer edilir. Çözme sonrası her yumurta canlı kalmaz ve her döllenen yumurta embriyoya dönüşmez.3 Bu nedenle dondurulan yumurta sayısı ne kadar fazlaysa, ileride kullanılabilecek embriyo olasılığı da o kadar artar. Embriyo dondurma ile farkı için embriyo dondurma sayfasına bakabilirsiniz.
Evli çiftlerde tüp bebek tedavisi sırasında, yumurtalar döllendikten sonra embriyo olarak da dondurulabilir. Embriyo dondurmada döllenme ve erken gelişim önceden görülmüş olur; yumurta dondurmada ise döllenme, yumurta çözüldükten sonra yapılır.3
Bekâr kadınlarda yalnız yumurta dondurma mümkündür. Hangi yöntemin seçileceği; medeni duruma, yasal koşullara ve kişinin tercihine göre tedavi ekibiyle birlikte belirlenir.1
Yumurta dondurma için yapılan ilaç tedavisi ve yumurta toplama, tüp bebek tedavisindeki işlemlerle aynı risklere sahiptir. İğne döneminde karında şişkinlik ve hassasiyet sık görülür. Nadiren yumurtalıkların aşırı uyarılması sendromu (OHSS) gelişebilir; karında belirgin şişlik, nefes darlığı ya da idrarda azalma olursa tedavi ekibine haber verilmelidir.4
Yumurta toplama sırasında kanama ya da enfeksiyon gibi sorunlar nadirdir. İşlemden sonra hafif kasık ağrısı ve lekelenme olabilir; çoğu kadın ertesi gün günlük işlerine dönebilir. Ağrı kesici ihtiyacı ve dikkat edilmesi gerekenler, işlem sonrası ekip tarafından ayrıca anlatılır.
Yönetmelikteki koşullar sağlanıyorsa yapılabilir. Ancak bu yaşta dondurulan yumurtaların gebeliğe dönüşme olasılığı düşüktür; beklentiler bu bilgiyle değerlendirilmelidir.
Gereken sayı yaşa göre değişir. Genç yaşta daha az yumurta yeterli olabilirken, ileri yaşta benzer bir olasılık için daha fazla yumurta ve bazen birden fazla döngü gerekir.
Saklama süresi ve uzatma koşulları yönetmelikte belirlenmiştir. Vitrifikasyonla dondurulan yumurtaların saklama süresince kalitesini koruduğu kabul edilir.
Türkiye’de bekâr kadınlar; kanser tedavisi öncesi, yumurtalık rezervi azalmışsa ya da ailede erken menopoz öyküsü varsa yönetmelikteki koşullarla yumurta dondurabilir.
İğneler genellikle hafif rahatsızlık verir. Yumurta toplama sedasyon altında yapıldığı için işlem sırasında ağrı hissedilmez; sonrasında hafif kasık ağrısı olabilir.
Yumurta dondurmada en belirleyici etken dondurma sırasındaki yaştır. Yumurta dondurmayı düşünüyorsanız, yönetmelikteki koşullara uyup uymadığınızı ve yaşınıza göre beklentileri tedavi ekibinizle erken dönemde konuşmanız seçeneklerinizi korur.
Bu yazı genel bilgi içindir; kişisel tıbbi değerlendirme ve tavsiye yerine geçmez. Kendi durumunuz için tedavi ekibinize danışın.
Sorunuzda kişisel bilgi (ad, telefon, adres, T.C. kimlik no) paylaşmayın. 0 / 1000
Kime yanıt veriyoruz?
Bu form acil durumlar için değildir. Yanıt, genel bilgilendirme amaçlıdır.
Sorunuz hazır. Yanıtı size iletebilmemiz için e-posta adresinizi yazın. E-posta adresiniz gizli kalır, sitede yayınlanmaz.
adresine 6 haneli bir güvenlik kodu gönderdik. E-postanızı kontrol edip kodu aşağıya yazın. Sorunuz bu cihazda saklanıyor, kaybolmaz.
·
Sorunuz ulaştı.
Takip numaranız:
Onay e-postası gönderdik. Yanıt aynı adrese gelecek.
