Tüp bebek tedavisine başlayan pek çok çift, bir noktada “Şansımızı artırmak için yapabileceğimiz başka bir şey var mı?” diye sorar. Bu sorunun karşılığında çoğu zaman bir liste çıkar: rahim içinin kamerayla incelenmesi, çeşitli ilaç ve takviyeler, embriyoya yönelik genetik testler, pıhtılaşmayı etkileyen tedaviler. Tıp dilinde bunlara “ek uygulama” denir.
Bu uygulamaların hepsi aynı ağırlıkta değildir. Bazılarının belirli hastalarda yararı araştırmalarla gösterilmiştir. Bazıları için sonuçlar çelişkilidir. Bir kısmı ise yaygın biçimde önerilmesine rağmen yeterli kanıta sahip değildir. Avrupa İnsan Üreme ve Embriyoloji Derneği’nin (ESHRE) 2023’te yayımladığı değerlendirmede, incelenen ek uygulamaların büyük çoğunluğu rutin kullanım için önerilmemiştir1.
Bu yazıda ek uygulamaları kanıt düzeyine göre üç grupta ele alıyoruz. Amaç bir tedavi önermek değil, hekiminizle konuşurken hangi soruları sorabileceğinizi netleştirmektir.
Ek bir uygulamayı konuşmadan önce, tedavinin temelinin sağlam olması gerekir. Kadının yaşı, yumurtalık rezervi, sperm değerleri, rahim ve tüplerin durumu ile önceki tedavilerde neler olduğu, sonucu etkileyen asıl belirleyicilerdir. Ek uygulamalar bu tablonun yerini tutmaz; en fazla belirli bir sorunu hedefleyebilir.
Yaşam tarzı da bu temelin parçasıdır. Sigarayı bırakmak ve kiloyu sağlıklı bir aralığa yaklaştırmak, hem kadın hem erkek için genel sağlık açısından kabul görmüş önerilerdir. Bunlar bir tedavi yöntemi gibi sunulmamalı, ama göz ardı da edilmemelidir.
Bazı kadınlarda tüplerden biri ya da ikisi tıkanır ve içi sıvıyla dolar. Buna hidrosalpinks denir. Bu sıvının rahme sızarak embriyonun tutunmasını olumsuz etkileyebileceği düşünülür.
Cochrane’in randomize çalışmaları bir araya getiren değerlendirmesinde, tüp bebek öncesinde bu tüplerin laparoskopi ile alınmasının gebelik olasılığını artırdığı görülmüştür3. Tüpün rahimle bağlantısının kesilmesi de seçenekler arasındadır. Hangi yöntemin uygun olduğu, tüplerin durumuna ve geçirilmiş ameliyatlara göre değişir. Her cerrahi girişim gibi bunun da kendi riskleri vardır ve karar hekimle birlikte verilir.
Bu uygulama yalnızca hidrosalpinksi olan kadınlar için geçerlidir. Tüpleri sağlıklı olan birine bir yarar sağlamaz.
Histeroskopi, ince bir kamerayla rahim boşluğunun doğrudan görülmesidir. Ultrasonda polip, miyom, rahim içi yapışıklık ya da doğumsal bir şekil farkı düşünülüyorsa, hem tanı hem tedavi amacıyla kullanılır.
Belirti ya da şüpheli bulgu yokken herkese rutin olarak yapılması ise daha tartışmalıdır. Cochrane değerlendirmesi olası bir yarara işaret etmekle birlikte, çalışmaların kalitesinin düşük olması nedeniyle sonucun belirsiz olduğunu belirtir4. ESHRE de bu uygulamayı “düşünülebilir” grubunda tutar; rutin öneri olarak sunmaz1.
Yumurtalıkları ilaçlara zayıf yanıt veren kadınlarda, tedaviden önce kısa süreli testosteron ya da DHEA kullanımı yıllardır tartışılmaktadır. Cochrane’in 2024 güncellemesine göre testosteron bu grupta doğum olasılığını muhtemelen bir miktar artırmaktadır5. DHEA için ise anlamlı bir fark görülmemiştir. Ne kadar süre kullanılması gerektiği henüz netleşmemiştir.
Bu nedenle bu hormonlar kendiliğinden ya da internetten edinilerek kullanılmamalıdır. Kimde uygun olduğu, doz ve süre, hekimin değerlendirmesiyle belirlenir.
Metformin, insülin direncini azaltan bir ilaçtır ve polikistik over sendromu (PKOS) olan kadınlarda tüp bebek sırasında kullanılabilir. Cochrane değerlendirmesine göre metforminin doğum oranını artırdığına dair kesin bir kanıt yoktur6. Buna karşın yumurtalıkların aşırı uyarılması (OHSS) riskini azaltabileceği görülmüştür. Mide bulantısı gibi yan etkiler daha sık olabilir.
Yani metformin, “başarıyı artıran” bir ilaç olarak değil, belirli bir riski azaltmaya yönelik bir seçenek olarak değerlendirilmelidir.
Burada iki farklı durumu ayırmak gerekir. Anne ya da babada bilinen bir genetik hastalık veya kromozom yapısında bir değişiklik varsa, embriyonun bu açıdan incelenmesi (PGT-M ve PGT-SR) hastalığın çocuğa geçme olasılığını azaltmaya yöneliktir ve anlamlı bir uygulamadır.
Bilinen bir sorun olmadan, tüm embriyoların kromozom sayısı açısından taranması (PGT-A) ise farklıdır. ESHRE, bu taramayı her hastaya rutin olarak önermemektedir1. Kimde fayda sağlayabileceği, yaş, embriyo sayısı ve önceki sonuçlar göz önüne alınarak ayrıca konuşulmalıdır.
Embriyo transferinden önce rahim iç zarına küçük bir çizik ya da biyopsi uygulanmasının tutunmayı kolaylaştıracağı düşünülmüştür. Cochrane’in 2021’deki ve 2026’daki güncellemelerinde sonuç değişmemiştir: bu uygulamanın doğum olasılığını artırıp artırmadığı belirsizdir7. Veriler hem küçük bir yarar hem hiç etki olmaması hem de hafif bir olumsuzlukla uyumludur.
PKOS olan kadınlarda tüp bebek öncesi myoinositol kullanımı yaygındır. Ancak Cochrane değerlendirmesinde kanıtın kalitesi çok düşük bulunmuş, doğum ya da gebelik olasılığına etkisi belirsiz kalmıştır8.
Birkaç iyi kaliteli embriyo transferine rağmen gebelik oluşmadığında, pıhtılaşma sorunlarının araştırılması ve heparin ya da aspirin verilmesi uzun süre sık başvurulan bir yol olmuştur. ESHRE’nin 2023’te yayımladığı tekrarlayan tutunma başarısızlığı önerilerinde heparin rutin tedavi olarak önerilmemektedir2. Pıhtılaşma testlerinin de öncelikle kişinin kendisinde ya da ailesinde pıhtı öyküsü olduğunda yapılması önerilir.
Antifosfolipid sendromu gibi tanısı konmuş bir durum varsa tablo değişir; bu durumda tedavi, hastalığın kendisine yöneliktir ve hekim tarafından planlanır.
Sperm kalitesini desteklemek amacıyla çeşitli vitamin ve antioksidan karışımları sıkça önerilir. Cochrane’in 2022 değerlendirmesinde olumlu yönde bazı işaretler görülmüştür9. Ne var ki çalışmaların önemli bir kısmında yöntem sorunları ve küçük örneklem büyüklüğü bulunduğu için sonuç kesin değildir. Hafif mide rahatsızlığı gibi yan etkiler bildirilmiştir.
Size bir ek uygulama önerildiğinde, aşağıdaki sorular kararı netleştirmeye yardımcı olabilir:
Bu soruları sormak hekime güvensizlik anlamına gelmez. Aksine, ortak ve bilinçli bir karar vermenin doğal bir parçasıdır.
Tüp bebekte sonucu en çok belirleyen şey, doğru tanı ve kişiye uygun planlanmış temel tedavidir. Ek uygulamalar ancak belirli bir sorunu hedeflediğinde ve bu hedefe yönelik kanıt bulunduğunda anlam kazanır. Bir uygulamanın başka bir çiftte işe yaramış olması, sizin için de uygun olduğu anlamına gelmez. Karar, sizin tıbbi öykünüz üzerinden, hekiminizle birlikte verilmelidir.
Son güncelleme: 28.09.2026
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; lütfen kendi hekiminize danışınız. Görseller temsilidir.
Sorunuzda kişisel bilgi (ad, telefon, adres, T.C. kimlik no) paylaşmayın. 0 / 1000
Kime yanıt veriyoruz?
Bu form acil durumlar için değildir. Yanıt, genel bilgilendirme amaçlıdır.
Sorunuz hazır. Yanıtı size iletebilmemiz için e-posta adresinizi yazın. E-posta adresiniz gizli kalır, sitede yayınlanmaz.
adresine 6 haneli bir güvenlik kodu gönderdik. E-postanızı kontrol edip kodu aşağıya yazın. Sorunuz bu cihazda saklanıyor, kaybolmaz.
·
Sorunuz ulaştı.
Takip numaranız:
Onay e-postası gönderdik. Yanıt aynı adrese gelecek.
